Έθιμα βάπτισης και παραδόσεις

Έθιμα βάπτισης και παραδόσεις

Έθιμα βάπτισης και παραδόσεις

Τα έθιμα ακολουθούν συνήθως εις βάθος χρόνου τις κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές κάθε τόπου στον πλανήτη μας. Έτσι, κάποια παλιά έθιμα τείνουν να σβήνουν, ενώ κάποια καινούργια έρχονται στην επιφάνεια, κάνοντας εμφανή έτσι την πρόοδο του πολιτισμού μας. Ωστόσο, μερικά έχουν αναπροσαρμοστεί, αλλά η τάση του ανθρώπου να δημιουργεί νέα έθιμα χαρακτηρίζει σταθερά τη ζωή και τις κοινωνικές εκδηλώσεις του, με αποτέλεσμα τα νέα να είναι περισσότερα. Παρακάτω παρουσιάζουμε κάποια έθιμα και παραδόσεις, που χαρακτήριζαν στο παρελθόν το θεσμό της βάπτισης στη χώρα μας. Βέβαια, κάποια μπορεί να ξεχάστηκαν, να άλλαξαν, ή να καταργήθηκαν, ωστόσο κάποια παρέμειναν ίδια, ενώ άλλα συνεχίζουν να αποτελούν πηγή έμπνευσης για το μέλλον.

Το Βάπτισμα

Το Μυστήριο του Βαπτίσματος αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια την είσοδο του ανθρώπου στο χώρο της Εκκλησίας. Με το βάπτισμα το παιδάκι αποκαθαίρεται από το προπατορικό αμάρτημα μέσω του νερού, το οποίο συμβολίζει το αίμα του Ιησού Χριστού. Η βύθιση του μωρού στο νερό συμβολίζει την είσοδο του πιστού στην Εκκλησία. Αρχικά, στα πρώτα χριστιανικά χρόνια κοινή πρακτική ήταν η βάπτιση σε ώριμη ηλικία, αφού προηγουμένως γινόταν η κατήχηση. Αργότερα, εξαιτίας του μεγάλου ποσοστού παιδικής θνησιμότητας που υπήρχε εκείνη την εποχή, υιοθετήθηκε ο νηπιοβαπτισμός και έτσι συνοδός του μωρού στην εκκλησία άρχισε να γίνεται ο νονός, συμβολή του οποίου είναι η ύστερη κατήχηση του νέου αυτού μέλους στο χώρο και στον κόσμο της Εκκλησίας και της Εκκλησιαστικής παράδοσης αντίστοιχα.

Οι Δεισιδαιμονίες

Σύμφωνα με την Ελληνική παράδοση, μετά τη βάπτιση του μωρού η μητέρα δεν έπρεπε να ξεπλύνει το λάδι από το σώμα του παιδιού της. Εξαίρεση φυσικά αποτελούσε η τοπική πλύση για λόγους υγιεινής. Έτσι, έπρεπε να περάσουν τρεις ημέρες έως ότου η μητέρα να μπορούσε να πλύνει το βρέφος, αλλά παράλληλα θα έπρεπε να κρατήσει το νερό αυτό, το οποίο θα το πετούσε είτε στη θάλασσα, είτε σε απάτητο χώμα, συμβολίζοντας την αγνότητά του. Επιπρόσθετα, στη Μικρά Ασία και στο νησί της Ρόδου, τρεις μέρες μετά τη βάπτιση, στο σπίτι του παιδιού γινόταν ένα γλέντι μόνο για γυναίκες, όπου η νονά έβγαζε το λάδι από το μωρό. Πιο αναλυτικά, κατά τη διάρκεια του “ξελαδώματος”, η νονά συνήθιζε να βάζει ένα αυγό στο νερό έτσι ώστε να είναι ατελείωτες οι μέρες του μωρού. Οι υπόλοιπες γυναίκες έριχναν και αυτές με τη σειρά τους μέσα στη σκάφη του μωρού χρήματα, έτσι ώστε να είναι αγαπητό όπως ακριβώς και το χρήμα, λέγοντας παράλληλα η κάθε μία τις ευχές της για το παιδάκι που θα το συντρόφευαν μέχρι και την ενηλικίωσή του. Επιπρόσθετα, κάποια έθιμα απαιτούσαν το παιδί να μην κουρευτεί μέχρι τη βάπτισή του. Ακόμα και τα νύχια του που κόβονταν πριν τη βάπτιση, έπρεπε να φυλαχτούν και να ριχτούν στην κολυμπήθρα.

Γλυκιά μου ζάχαρη

Εδώ και πολλά χρόνια η βάφτιση ήταν πάντα μια γλυκιά αφορμή για άφθονη κατανάλωση ζάχαρης από τους μικρούς, αλλά και από τους μεγάλους μας φίλους. Ζαχαρωμένοι ξηροί καρποί, καραμέλες, χαλβάς, λουκούμια, γλυκά του κουταλιού, παστέλια, γλυκά κουφέτα κ.α. αποτελούσαν και συνεχίζουν να αποτελούν μερικά από τα πιο γνωστά και νόστιμα γλυκά που καταναλώνονται κατά τη διάρκεια μίας βάπτισης. Συγκεκριμένα, αναφορικά με τη Χίο, μετά τη λήξη του ιερού αυτού μυστηρίου, όλος ο κόσμος μαζί με τον παπά, το ψάλτη και τους γονείς συνόδευαν το νεοφώτιστο μωρό στο σπίτι, όπου γινόταν το λεγόμενο “γλυκό κέρασμα”. Το έθιμο αυτό αποτελούσε μία μορφή κεράσματος, όπου ξεκινούσε πρώτα με τη σουμάδα, έπειτα ακολουθούσε το λικέρ με τα σοκολατάκια και τα πολύχρωμα και λαχταριστά κουφέτα, ενώ μετά έρχονταν τα γλυκά. Και φυσικά όλα αυτά που προαναφέρθηκαν συνοδεύονταν με μπόλικο ρακί, καλή παρέα και άφθονο γέλιο.

Η Θεία Κοινωνία

Τα παλαιότερα χρόνια, ο νονός ή η νονά συνόδευαν τους γονείς και το νεοφώτιστο στην εκκλησία, όπου το μωρό ήταν ντυμένο με τα βαπτιστικά του ρούχα, ενώ παράλληλα κοινωνούσε για τις επόμενες τρεις συνεχόμενες Κυριακές μετά τη Βάπτιση. Οι γονείς ήταν αυτοί που έφερναν τη λαμπάδα του παιδιού, την οποία άναβαν για όση ώρα βρίσκονταν στην εκκλησία με το παιδί τους. Την Τρίτη και τελευταία φορά έβγαζαν το στολισμό από το κερί, γιατί έπρεπε να αφήσουν τη λαμπάδα στην εκκλησία, σαν σύμβολο της πίστης τους.

Τα Λευκά ρούχα

Στα παλαιότερα χρόνια συνηθίζονταν ο νονός, σύμφωνα με την παράδοση της Χριστιανικής Εκκλησίας, να αγοράζει λευκά ενδύματα για το μωρό που θα βάπτιζε. Τα λευκά ρούχα, που ονομάζονταν και “εμφώτεια”, συμβόλιζαν τη λαμπρότητα και αγνότητα της ψυχής, το ξεχωριστό εσωτερικό φωτισμό, το φως και το κάλλος του Χριστού. Το λευκό συμβόλιζε επίσης την καθαρότητα και τη φωτεινότητα της ψυχής του βαπτισθέντος, μιας ψυχής αγνής, μακριά από τις ηδονές και τις αμαρτίες της ενήλικης ζωής.

Το Ψωμί

Στο Θρακιώτικο λαϊκό πολιτισμό το ψωμί θεωρούνταν ως σύμβολο ευτυχίας και ευημερίας, ενώ παράλληλα προσφέρεται σε όλες τις οικογενειακές χαρές. “Μπουγανίκια” και ”κάκανα” (τα γνωστά σε όλους μας κουλούρια) έφτιαχναν σε πολλά μέρη της Θράκης για τα νεογέννητα παιδιά. Επίσης, έφτιαχναν και πολλές ακόμα πίτες παρόμοιου στυλ, μερικές από τις οποίες είναι η “Δουντόπιτα”, όπου δημιουργούνταν για το πρώτο δόντι του παιδιού και η “στρατόπιτα”  όπου δημιουργούνταν για το πρώτο περπάτημά του αντίστοιχα. Επίσης, στις βαφτίσεις μοίραζαν συνήθως γλυκά παξιμάδια, ενώ οι μάνες της Σαμοθράκης ανταπέδιδαν τα δώρα με ένα περιποιημένο και ιδιαίτερης μορφής ψωμί, που έστελνε ο νονός στο παιδί της την παραμονή των Φώτων.

Μπογάτσες

Ακόμα, στο γνωστό σε όλους μας Σουφλί, μετά τη γέννηση του παιδιού συνηθίζονταν ως έθιμο μια γυναίκα να κάνει ΄΄μπογάτσες΄΄ και έστελνε στη νονά ως ανακοίνωση της γέννησης του παιδιού, ώστε να προετοιμαστούν κατάλληλα για την επερχόμενη βάπτισή του. Πιο αναλυτικά, η βάπτιση του παιδιού γινόταν κυρίως την πρώτη εβδομάδα της γέννησής του. Η νονά συνήθως ειδοποιούνταν με τον παρακάτω τρόπο: η μαμή έβαζε σε ένα δίσκο μια γαλατόπιτα, μια κουλούρα, μια μερίδα φαγητό, ένα μπουκάλι κρασί και πήγαινε στη νονά, ειδοποιώντας έτσι για τη βάπτιση του παιδιού. Από την άλλη μεριά η νονά έκοβε και αυτή από τη μεριά της ένα κομμάτι πίτα, ένα κομμάτι κουλούρα, έβαζε σε δικό της πιάτο φαγητό, ενώ στο ίδιο μπουκάλι έβαζε το δικό της κρασί και τα έδινε με τη σειρά της πίσω στη μαμή με τον ίδιο δίσκο ώστε να τα γυρίσει πίσω στο σπίτι του μωρού. Το έθιμο αυτό σε ορισμένες περιπτώσεις τηρείται μέχρι και σήμερα.
Δείτε επίσης: